02/28/2012 (Tuesday) Gatha 34 page 155 and 156

૦૨/૨૮/૨૦૧૨ ૩૪ (યોગ, ક્રિયા, અને ફળ એ ઉત્તમ ત્રિપુટી છે)

• ગાથાર્થ: શાસ્ત્રોમાં યોગ, ક્રિયા, અને ફળ નામનાં જે અવંચક ત્રય (ત્રિપુટી) સંભળાય છે તે સાધુ પુરુષોને આશ્રયી (સત્પુરુષોને આશ્રયી) ઇષુ (બાણ) દ્વારા લક્ષ્યને વિંધવાની ક્રિયાની ઉપમા સમાન પરમ ઉત્તમ ત્રિપુટી છે.
• અવ્યક્તસમાધિ: યોગાવંચક, ક્રિયાવંચક, અને ફલાવંચક. મોહનીય-જ્ઞાનાવરણીય અને વીર્યાન્તરાય કર્મનો હીનાધિકપણે ક્ષયોપશમ વિશેષ થવાથી પ્રગટ થયેલો તેવા પ્રકારનો ચિત્તનો પરિણામ વિશેષ.
• વ્યક્તસમાધિ: કર્મોનો સંપૂર્ણપણે ક્ષય થતો હોય ત્યારે આવેલી દશા (ક્ષપકશ્રેણીમાં ૮ થી ૧૨ ગુણસ્થાનકોમાં). તેના કાર્ય સ્વરૂપ વીતરાગ દશા તેરમા-ચૌદમા ગુણસ્થાનકે પ્રગટ થાય છે.
• અવંચક: જે પરિણામ આત્માને ન છેતરે, ન ઠગે, આત્માનું અહિત ન કરે, આત્માને અહિતભણી ન લઈ જાય, અમોઘ અવન્ધ્ય, અચૂક ફળ લાવ્યા વિના ન જ રહે, એવો જે યોગ, એવી જે ક્રિયા, અને એવું જે ફ્ળ તે અવંચકયોગાદિ ત્રિપુટી
• યોગ: સદગુરૂ આદિ શુભ નિમિત્તોનો મિલાપ, સમાગમ, પ્રાપ્તિ, સંયોગ
• ક્રિયા: ગુરૂ આદિને કરાતી નમસ્કાર અને પ્રણામાદિ ક્રિયા
• ફળ: તજ્જ્ન્ય કર્મનિર્જરા રૂપ ભાવમલક્ષય એ ફળ જાણવું
• કારણ-૧: મિથ્યાત્વ આદિ દોષો મંદ પડવાથી, ભવસ્થિતિનો પરિપાક થવાથી, કાળ-સ્વભાવ-નિયતિ આદિ પાંચ સમવાયિકારણો મળવાથી
• કાર્ય-૧: જીવ ચરમાવર્તમાં આવે છે
• કારણ-૨: જીવ ચરમાવર્તમાં આવે + બહુ કાલ ગયે છતે જીવનો ભાવમલ કંઈક વધારે પ્રમાણમાં ક્ષય
• કાર્ય-૨: દેવ-ગુરુ પ્રત્યે કુશલચિત્ત, નમસ્કાર-પ્રણામ-દુઃખી જીવો ઉપર દયા, ભવ-ઉદવેગ, દ્રવ્યથી વ્રતોનું પાલન, પુસ્તકો પ્રત્યે બહુમાનભાવ, ગુણી પુરુષો ઉપર અદ્વેષ આદિ પ્રાથમિક ગુણો પ્રગટ થાય છે.
• કારણ-૩: બીજની પ્રાપ્તિ
• કાર્ય-૩: યોગદશાની પ્રાપ્તિ અને યોગ-ક્રિયા અને ફળનો અવંચકભાવ પ્રાપ્ત થાય છે.

02/08/2012 (Wednesday) gatha 33 page 149-150

૦૨/૦૮/૨૦૧૨ ગાથા ૩૩ – યોગબીજના કારણનું કારણ

લઘુકર્મી: જે આત્મા દુઃખી પ્રત્યે દયા આદિ ગુણોવાળો થાય છે, તે કંઈક ઉત્તમ-લઘુકર્મી બન્યો છે.

ભાવપુણ્ય: લઘુકર્મિતા એ જ આત્માની પવિત્રતા કરનાર હોવાથી ભાવપુણ્ય કહેવાય છે. મોહનીયકર્મના ક્ષયોપશમને ભાવપુણ્ય કહેવાય છે. આ ભાવપુણ્ય એ કંઇ કર્મ નથી પરંતુ કર્મોની હીનતારૂપ છે. જેમ લોહચુંબક લોઢાને ખેંચે તેમ આ ભાવપુણ્ય જ શુભ નિમિત્તોને ખેંચી લાવે છે.

બાહ્ય શુભનિમિત્તો: માનવભવ, જૈનશાસનની પ્રાપ્તિ, સદગુરૂનો યોગ, તેમની વાણી રૂપી અમ્રુતનું પાન, ધર્મક્રિયામાં ઓતપ્રોતતા, સતત જ્ઞાન-ક્રિયાનું સેવન, આ બાહ્ય શુભનિમિત્તો છે.

અભ્યન્તર શુભનિમિત્તો: તેના દ્વારા મન-વચન-કાયાનું જોડાવું અથવા સદગુરૂનો મીલાપ થવો તે શુભયોગ, શાસ્ત્રજ્ઞાન અનુસારે ઘર્મકાર્યોમાં પ્રવ્રુતિ કરવી તે શુભક્રિયા અને તેનાથી જન્ય કર્મોની નિર્જરા થવી તે શુભફળ આ ત્રણે અભ્યન્તર શુભનિમિત્તો છે.

શુભનિમિતો: ઉત્તમજીવને જ પોતાની પાત્રતાના કારણે જ બાહ્ય અને અભ્યન્તર શુભનિમિત્તોની પ્રપ્તિ થાય છે. શુભનિમિતો જ મુક્તિની સાધનામાં અવન્ધય કારણ બને છે. મોહનીય અને જ્ઞાનાવરણીય કર્મનો ક્ષયોપશમ જીવને ઉત્તમ બનાવે છે અને તેની ઉત્તમતાથી ખેંચાઈને શુભનિમિત્તોનો જીવની સાથે સંયોગ કરાવે છે. આ શુભનિમિત્તો ઉપાદાનની (આત્માની) કલ્યાણકારી શુદ્ધિનું પ્રધાન કારણ બને છે, અને તે શુદ્ધિ મુક્તિદાયક બને છે.

01/17/2012 (Tuesday) Gatha 30 page 143-144

૦૧/૧૭/૨૦૧૨ ગાથા ૩૦ – છ યોગબીજની પ્રાપ્તિના કારણો

ગાથાર્થ: ભાવમલ ઘણો ક્ષીણ થાય ત્યારે યોગબીજ પ્રાપ્ત થાય છે, કારણકે અવ્યક્ત ચૈતન્યવાળો પુરુષ ક્યારે પણ મોટું કાર્ય કરી શક્તો નથી.

ચિત્તરૂપી ભૂમિમાં યોગબીજનું વાવેતર-રોપણ ભાવમલ બહુક્ષીણ થયો હોય ત્યારે જ થાય છે.

ભાવમલ એટલે કે જીવમાં રહેલી કાર્મણ વર્ગણા અને શારીરિક વર્ગણાઓનાં પુદગલોને ગ્રહણ કરીને સંબંધ કરવાની યોગ્યતા. કોઈપણ બે પદાર્થોમાં સંબંધ થવામાં બન્નેમાં યોગ્યતા રહેલી હોય છે. જેમકે લોટ અને પાણી, લોટમાં બંધાવાપણાની અને પાણીમાં બાંધવાપણાની યોગ્યતા રહેલી છે. તો જ પાણીથી લોટ બંધાય છે. એ જ પાણી લોટને બદલે રેતીને ન બાંધી શકે, અને એ જ લોટ પાણીને બદલે અગ્નિથી ન બંધાય. તેવી રીતે કાર્મણ વર્ગણાનાં પુદગલોમાં અને શારીરિક પુદગલોમાં સંબંધ પામવાની અને જીવમાં તેઓનો સંબંધ કરવાની રાગાદિમય જે યોગ્યતા છે તે જ ભાવમલ છે.

જીવ અને કર્મના સંબંધની યોગ્યતા અનાદિકાળની અને સહજ (સ્વાભાવિક) છે. મિથ્યાત્વ, અવિરતિ, પ્રમાદ, કષાય, અને યોગ કર્મબંધના હેતુભૂત આત્મપરિણામ છે. આત્માના દોષો જ ભાવમલ છે. અને તે આત્માને મલીન કરે છે માટે મલ છે.

12/12/2011 (Monday) Gatha 27

છઠ્ઠું યોગબીજ:

શુભ આશયરુપ અને શાસન પ્રભાવનાનું કારણ હોવાથી – સિદ્ધાન્ત, સદાગમ, વસ્તુનું યથાર્થ વર્ણન કરનારાં ધર્મશાસ્ત્રો લખવાં-લખવવાં – તે યોગબીજ છે. તે અનુત્તમ અને સર્વોત્તમ યોગબીજ છે.

ધર્મશાસ્ત્રો (આસ્તિથી) – આર્ષ ઋષિઓએ રચેલાં ધર્મશાસ્ત્રો, કે જે:

• મોહના વિષને ઉતારનારાં છે.
• આત્માના હિત કરનારાં છે.
• કલ્યાણના માર્ગે પ્રેરનારાં છે.

ધર્મશાસ્ત્રો (નાસ્તિથી) – અર્થ-વિષયક તથા કામવિષયક શાસ્ત્રો ન સમજવાં, કે જે:

• વિષયરસનું ઝેર વધારી લોભ અને વાસનામાં આ જીવને ગરકાવ કરી દે છે.

સમ્યગ્શાસ્ત્રોનું લેખન વિધિથી કરવું અને કરાવવું.

અહિંયા વિધિ એટલે – ન્યાયથી મેળવેલા ઘનનો સદુપયોગ કરવારુપ વિધિ

અન્યાયથી મેળવેલું ધન:

• ચિંતા, ભય, અને દેન્યતા જ આપનારું છે
• તેનું સત્કાર્યમાં સ્થાન જ નથી
• તેવા ધનથી સુકૃતોનું વિશિષ્ટ ફળ પ્રાપ્ત થતું નથી

ન્યાયથી મેળવેલા ધનના સદુપયોગકાળે જે પ્રસન્નતા, પરિણામની ધારાની ઉજ્જ્વલતા, નિર્મળતા, ઉત્સાહ જોવા મળે છે તે અન્યત્ર ન સંભવે

ઉત્તમ ધર્મશાસ્ત્રો લખવાં, છપાવવાં, પ્રકાશિત કરવાં, સુંદર કાગળ, સુંદર પુંઠાં રાખવાં એ પણ છઠ્ઠું યોગબીજ છે.

જેમ વીતરાગદેવ અને ગુરુજી આરાધ્ય છે, એ રીતે શાસ્ત્ર પણ સ્વ-પરને તત્વ માર્ગ બતાવનાર છે, આધ્યાત્મદ્રષ્ટિ ખીલાવનાર છે, તેના દ્વારા જ જ્ઞાનપ્રાપ્તિ શક્ય છે માટે શાસ્ત્ર પણ દેવ-ગુરુના તુલ્ય જ ઉપાસ્ય છે.

12/07/2011 (Wednesay), Pg 135 last pera to pg 137 1st pera

ચોથું યોગબીજ જ્ઞાનગર્ભિત ભવોદ્વેગ માટે
- પૈદગલિક સુખો ક્ષણમાત્ર છે, તેની ઉપાધિ દીર્ઘકાળ છે. આયુષ્ય વિજળીના ચમકારા જેવું છે, સંસાર સગાઇ માયાવી અને સ્વાર્થાધ છે, યૈવન વાદળ સમાન છે, વગેરે અસારતા, વગેરે એવી અસારતા-દુ:ખો થી થતા સહજ વૈરાજ્ઞ ને જ્ઞાનગર્ભિત વૈરાગ્ય કહ્યો છે, અને તે દુ:ખો માંથી છુટવા જીવ ઇચ્છે છે.
પાંચમું યોગબીજ = અભિગ્રહો/નિયમો નું પાલન
સત્પાત્રોને આહાર, ઔષધ, વસ્ત્ર આદિ આપવાના અભિગ્રહનું પાલન કરવું, અતિથિની ભક્તિ કરીને જ જમવું ઇત્યાદિ દ્ર્વ્ય આશ્રયી અભિગ્રહને પાંચમું યોગબીજ કહ્યું છે.
- ગ્રંથિભેદ કર્યો હોય તેવો આત્માને મોહનીયકર્મનો વિશિષ્ટ ક્ષયોપક્ષમ હોવાથી ભાવાભિગ્રહ આવે છે, પરંતુ અહિં અભિન્નગ્રંથિભેદ હોવાથી દ્ર્વ્યાભિગ્રહ કહ્યું છે.
- સુત્પાત્ર શ્બ્દમાં અહિં જે મુનિ દેહની મુર્છા વિનાના, આત્મધ્યાન મા મગ્ન, દેહ ને પોતાના સાધનભૂત માની, સ્વ-પર-ઉપકાર-પરાયણ હોય તે સમજવા. આવા સુત્પાત્ર મુનિને યોગ્ય સમયે યથાશક્તિ વિધિપૂર્વક કરવાન દાન ના અભિગ્રહ સુંદર ફ્ળ આપનાર છે. કારણ તે મુનિ ગામોગામ વિહાર કરી અનેક જીવો ને ધર્મ પમાદશે.
- દીન-દુ:ખી આત્માઓને યોગ્ય સમયે અનુકંપા દાન કરવું, કરુણા કરવી એમા પણ પરોપકારનો હેતુ હોવાથી, શુભ આશયવિશેષ હોવાથી યોગબીજ છે.
આમ, સુપાત્રદાન, પાત્રદાન અને અનુકંપા દાન દ્રવ્યાભિગ્રહ એ પણ શુભાશય રૂપ હોવાથી તેને યોગમાર્ગની પ્રાપ્તિનુ બીજ કહ્યું છે.

12/06/2011 (Tuesday), Gatha 27, Pg 134 last pera to pg 135 3rd pera

ચોથું યોગબીજ = સહજપણે થતો ભવોદ્વેગ
પાંચમું યોગબીજ = નિયમો નું પાલન
છઠ્ઠું યોગબીજ = સિધ્ધાન્તોને આશ્રયી વિધિપૂર્વક લેખનાદિ સેવવા
જેમાં ચોથું યોગબીજ સમજાવતા કહે છે કે.....
- જ્ઞાનગર્ભિત વૈરાગ્ય, ભવના જ્ન્મ-જરા-મરણ-આધિ-વ્યાધિ-ઉપાધિ-ઇષ્ટવિયોગ-અનિષ્ટસંયોગઆદિ પ્રત્યે થવો તે ચોથું બીજ છે.
- સંસારની અલગ અલગ અવસ્થા તરફ દુ:ખગર્ભિત વૈરાગ્ય ને અહિં ન લેતા તેને આર્તધ્યાનનો જ એક પ્રકાર ગણાવ્યો છે, જેમાં ભારોભાર મોહ જ છુપાયેલો છે.

12/06/2011 (Tuesday), Gatha 27, Pg 134 last pera to pg 135 3rd pera

ચોથું યોગબીજ = સહજપણે થતો ભવોદ્વેગ
પાંચમું યોગબીજ = નિયમો નું પાલન
છઠ્ઠું યોગબીજ = સિધ્ધાન્તોને આશ્રયી વિધિપૂર્વક લેખનાદિ સેવવા
જેમાં ચોથું યોગબીજ સમજાવતા કહે છે કે.....
- જ્ઞાનગર્ભિત ભવના જ્ન્મ-જરા-મરણ-આધિ-વ્યાધિ-ઉપાધિ-ઇષ્ટવિયોગ-અનિષ્ટસંયોગઆદિ પ્રત્યે વૈરાગ્ય થવો તે ચોથું બીજ છે.
- સંસારની અલગ અલગ અવસ્થા તરફ દુ:ખગર્ભિત વૈરાગ્ય ને અહિં ન લેતા તેને આર્તધ્યાનનો જ એક પ્રકાર ગણાવ્યો છે, જેમાં ભારોભાર મોહ જ છુપાયેલો છે.