07/04/2011 (Monday) Gatha 15 Page 77 Points 1-3 સ્થિરા દ્રષ્ટિ

સ્થિરા દષ્ટિ નો બોધ કેવો હોય છે?

1. અપ્રતિપાતી:

આ બોધ ભેદ જ્ઞાનાત્મક હોવાથી રત્નની પ્રભા ની જેમ કદાપિ નાશ પામતો નથી. સમ્યક્ત્વના પરિણામને નીચે પાડે તેવા તીવ્ર ઉપસર્ગ આવે તો પણ આ બોધ નાશ પામતો નથી.

2. પ્રવર્ધમાન:

આ આત્મા સમ્યગ દ્રષ્ટિ છે એટલે એના પરિણામ ની ધારા વધારે ને વધારે વૈરાગ્ય વાળી થતી જાય છે.. સ્થિરા દ્રષ્ટિ માં આત્મ અનુભવ રૂપ કસોટી દ્વારા સમ્યગબોધ દિન પ્રતિદિન બળવત્તર બનતો જાય છે જેમ રત્નને કસોટી પર ઘસવાથી તેની પ્રભા(તેજ) વધે છે.

3. નિરપાય:

દિપકની પ્રભા પર પદાર્થ (તેલ, વાટ) ના અવલંબન થી ટકીરહે છે અને તે પદાર્થો ખૂટતા નાશ પામનાર છે અને પવનથી નાશ પામવાના ભય વળી છે જયારે રત્નની પ્રભા બીજા દ્રવ્ય ના અવલંબન વગરની અને નાશ અને ભય વગર ની છે. સ્થિરા દ્રષ્ટિનો બોધ મોહનીય ના ક્ષયોપક્ષમથી પ્રાપ્ત થયો છે માટે હવે તે કદાપિ ચાલ્યો જાતો નથી.

બસ પ્રગટ્યો તે પ્રગટ્યો

બાળ બુદ્ધિથી જીનાજ્ઞા વિરુદ્ધ કઈ લખાઇ ગયું હોઈ તો મિચ્છામિ દુક્કડમ

06/28/2011 (Tuesday) Page 75 2nd pera, Page 76 1st pera

પ્રશ્ન : ત્રીજીદ્રષ્ટિ માં જણાવેલ પ્રીતિ અનુષ્ઠાન અને ચોથી દ્રષ્ટિ માં જણાવેલ પ્રીતિ-ભક્તિ અનુષ્ઠાન એમ ઉભયગુણયુક્ત અનુષ્ઠાન માં શો તફાવત છે?

જવાબ: પ્રેમભાવ-સ્નેહભાવ-મમતા તે પ્રીતિ કહેવાય છે. પૂજ્યભાવ-અહોભાવ-વંદનીયભાવ-બહુમાનભાવ ભક્તિ કહેવાય છે.

દા.ત. પુરુષ ને પોતાની પત્ની પ્રત્યે પ્રીતિ હોઈ છે, અને માતા પ્રત્યે પૂજ્ય ભાવ હોઈ છે, આમ ત્રીજી દ્રષ્ટિ કાલે જીવ ધર્મઅનુષ્ઠાન પ્રીતિ ભાવથી અને ચોથી દ્રષ્ટિ માં ધર્મઅનુષ્ઠાન પ્રીતિ-ભક્તિ એમ ઉભયભાવ થી કરે છે.

પ્રશ્ન : ચોથી દ્રષ્ટિમાં જ્ઞાનપ્રકાશ દીપકની પ્રભાસમાન કહ્યો તેમાં સ્થિતિની દીર્ઘતા અને વીર્યની તીવ્ર્તાદી સિવાય બીજું કોઈ અધિક કારણ હોઈ શકે?

જવાબ: જ્ઞાનપ્રકાશ દીર્ઘસ્થીતી અને તીવ્ર-સામર્થ્યવાળો હોવા છતાં રત્ન-તારા-સૂર્ય-ચંદ્રની પ્રભા કરતા વિલક્ષણ છે.

- દીપક ની પ્રભા તેલ-વાત-કોડિયું-સાનુકુળ પવન આડી પર પરવશ છે, પરાધીન છે,

- વાયુવડે પરાભાવનીય છે, અસ્થિર છે, બુઝવાવાળી, જ્યોત હાની-વૃદ્ધિ પામનાર છે,

- જયારે પાંચમી દ્રષ્ટિ ની પછીની દ્રષ્ટિ ની પછીની દ્રષ્ટિઓ માં પ્રભા સ્વતંત્ર છે, સ્વાધીન છે, અપરાભવનીય છે,

- આમ, તૃણ આદિ ના અગ્નિકણ થી અધિક અને રત્ન આદિ ની પ્રભા થી હીન પ્રભા હોઈ છે.

સ્થિરાદ્રષ્ટિ(પાંચમી), રાગ-દ્વેષ ની ગાંઠ જેમને ભેદી છે એ સમ્યક્દ્રષ્ટિ મહાત્મા ને પ્રાપ્ત થાય છે.
જેનો જ્ઞાન પ્રકાશ રત્ન ની પ્રભા સમાન, ભાવ થી અપ્રતિપાતી(ન પડવાના)સ્વભાવવાળો,વૃદ્ધિ પામનારો,અપાય(પતનાદીના ભય) વિનાનો, અન્ય ને પરિતાપ ન આપનારો, નિર્દોષ, સહજ આનદ નું કારણ, પ્રણીધાન આદિ આશયો ના બીજભૂત હોઈ છે.

06/27/2011 (Monday) Gatha 15

ગાથા ૧૫ પાનું ૭૪-૭૫ ૦૬/૨૭/૨૦૧૧

ચોથી દીપ્રાદ્રષ્ટિમાં:

• પ્રથમની ત્રણ દ્રષ્ટિ કરતાં વિશિષ્ટ બોધ હોય છે
• દીપકની પ્રભા સમાન બોધ હોય છે
• દીર્ઘ સ્થિતિ અને તીવ્રસામર્થ્યવાળો બોધ હોય છે
• મિથ્યાત્વનો ઉદય અતિશય મંદ હોય છે
• પરમસુખની પ્રાપ્તિ માટેનો બોધ વધતો જાય છે
• ઇન્દ્રિય સુખ ની ઘેલછા તૂટતી જાય છે
• આત્મજ્ઞાનનો પ્રકાશ દીપકની પ્રભાની જેમ ચિરસ્થાયી અને બળવાન બનતો જાય છે
• જ્ઞાનના આવરણનો ક્ષયોપશમ + ગાઢ સંસ્કારોનું આધાન = વંદનાદિ ધર્મક્રિયાના પ્રયોગકાલે અતિશય પટુતાવાળી સ્મૃતિ થાય છે
• અધ્યાત્મજ્ઞાનની પરાકાષ્ઠા વૃદ્ધિ પામવાથી મોહને (વિષય-કષાયની વાસના સંબંધી રાગ-દ્વેષની ગાંઠને) તોડવાનો પ્રબળ પુરુષાર્થ ધર્મની પ્રીતિ થી કરે છે.
• ધર્માનુષ્ઠાનો પ્રત્યે પ્રીતીભાવ હોવા છતાં + અદમ્ય ઉત્સાહ રૂપ પ્રબળ પુરુષાર્થ કરવાનો પ્રયત્ન હોવા છતાં પણ હજુ પ્રથમ ગુણસ્થાનક હોવાથી વંદનાદિ ધર્મક્રિયામાં દ્રવ્યપ્રયોગ હોય છે, કારણકે સમ્યક્ત્વ ન હોવાના કારણે ભાવક્રિયા નથી
• દ્રવ્યક્રિયા ચડતા ચડતા પરિણામ વળી ભાવક્રિયાભીમુખ થતી જાય છે
• ધર્મ અનુષ્ઠાનો પ્રત્યે જ્ઞાનની ઝલક વધતા પ્રીતિ અને શ્રદ્ધાપૂર્વકની અપૂર્વ ભક્તિ પ્રગટે છે
• અપૂર્વ = પ્રીતિ + ભક્તિ ઉભયભાવ
• ખરું મિથ્યાત્વ ગુણસ્થાનક પ્રાપ્ત થાય છે = પ્રીતિ-ભક્તિ ઉભયપૂર્વકના ધર્માનુષ્ઠાનનું આચરણ, તેના પ્રત્યે પરમ શ્રદ્ધા, અને તે સંબંધી અપૂર્વબોધ એમ ગુણોનો વધુ વિકાસ થવો

મિથ્યાત્વ અવસ્થામાં ચોથી દ્રષ્ટિ આવે ત્યારે જ ગુણોનો પ્રકર્ષ વધે છે

અપૂર્વકરણ-ગ્રંથીભેદ-અનિવૃત્તિકરણ ચોથી દ્રષ્ટિનો વેગ વધતા સહજ અને સરળતાથી થઇ જાય છે

(અણસમજણ થી જીનાજ્ઞા વિરુદ્ધ કઈ લખાય ગયું હોઈ તો મિચ્છામિ દુક્કડમ)

06/15/2011 (Wednesday) મિત્રા, તારા અને બલા દ્રષ્ટિ . - ગાથા ૧૫ . - પાનાં # ૭૧,૭૨,૭૩,૭૪.

જૂન ૧૫ , ૨૦૧૧ - બુધવાર .

મિત્રા દ્રષ્ટિ - બોધ - જ્ઞાન પ્રકાશ તૃણ ના અગ્નિના કણ સરખો. અલ્પ વીર્યવાન, તાત્વિકપને ધર્મ કાર્ય કરવા સમર્થ નથી . માત્ર દ્રવ્યથી ધર્મ કાર્ય હોય શકે . મિત્રા દ્રષ્ટિ અલ્પ પણ પ્રકાશવાળી હોવાથી ઓઘદ્રષ્ટિ થી જુદી પડે છે અને વસ્ત્તુના યથાર્થ બોધ તરફ લઈ જાઈ છે માટે તેને યોગદ્રષ્ટિ કહે છે.તૃણ ના અગ્નિનો આ કણ અલ્પસ્થિતિ , અલ્પવિર્ય વાળો હોવાથી સૂક્ષ્મ પદાર્થોને જણાવવામાં અસમર્થ છે અને તેનાથી કાર્ય અધૂરું જ રહે છે. પણ જો આ અલ્પ પ્રકાશ વૃધ્ધિ પામે તો આત્માને વિતરાગાવસ્થા સુધી લઈ જાઈ છે.

તારાદ્રષ્ટિ - બોધ છાણના અગ્નિકન જેવો હોય છે. જે તૃણ ના અગ્નિ કણ કરતાં સતેજ હોય છે તેથી મિત્રા કરતાં તારામાં બોધ વધારે સતેજ હોય છે પણ આ ભેદ અંશમાત્ર હોય છે . અહી પણ બોધ અલ્પકાળ , મંદ વીર્ય વાન અને વિકલતવાળો હોય છે તેથી જીવ ભાવયુક્ત ધર્મ ક્રિયા ના કાર્યને કરવા સમર્થ નથી . પણ મિત્રા દ્રષ્ટિ કરતાં પ્રકાશ સતેજ છે અને અનાદિની ઓઘદ્રષ્ટિ માથી જીવ ને બહાર આવવામાં મદદ કરે છે.

બલા દ્રષ્ટિ - બોધ કાષ્ઠ ના અગ્નિ કણ સમાન હોય છે અને મિત્રા , તારા દ્રષ્ટિ ના બોધ કરતાં વિશિષ્ઠ હોય છે. ચિર સ્થાયી , વધારે શક્તિ સંપન્ન હોય છે તેથી જોવાનું, વાંચવાનું , લખવાનું ધર્મ કાર્ય થઈ શકે છે . મિત્રા, તારા કરતાં બલાદ્રષ્ટિમાં મિથ્યાત્વ મોહનીય નો ઉદય વધારે મંદ થવાથી અને જ્ઞાનવરણીય કર્મ નો ક્ષયોપશમ વૃધ્ધિ થવાથી અહી બોધ વધારે સામર્થ્ય વાળો અને દીર્ઘકાલ રહે તેવો હોય છે અને તેથી તેના સંસ્કાર વધારે મજબૂત પડે છે અને ધર્મ ક્રિયા વખતે તેનો પ્રભાવ પડે છે અને ધર્મક્રિયા માં પ્રીતિભાવ થાય છે. અત્યાર સુધી મિથ્યાત્વની તીર્વતા ના લીધે પૌદગલિક સુખ અને સાધનો પ્રત્યે રાગ હતો તેને બદલે મિથ્યાત્વ મંદ પડવાથી ધર્માનુષ્ઠાનો પ્રત્યે પ્રીતિભાવ જાગે છે અને પ્રીતિ અનુષ્ઠાન શરૂ થાય છે.

( અણસમજથી ભગવાન ની આજ્ઞા વિરુધ્ધ લખાય ગયું હોય તો મિચ્છમી દુકકડમ )
ટાઇપ કરવામાં ભૂલો છે તે સુધારીને વાંચવા વિનંતી .

06/14/2011 (Tuesday) ગાથા ૧૫, પાનાં નં ૭૦ ,૭૧,૭૨,મિત્રા દ્રષ્ટિ ૬/૧૪/૧૧

આ ગાથા માં સદદૃષ્ટિવાળા (યોગ્દ્દૃષ્ટીવાળા) આત્માની આઠ દ્દૃષ્ટિ ના નામ અને એમાં તેના બોધ -પ્રકાશની સમાનતા ની ઉપમાઓ જણાવેલ છે. તે નીચે પ્રમાણે છે.
૧)મિત્રાદૃષ્ટિ -એક તૃણ અથવા ઘાસ(a single blade of grass not a bunch)ની અગ્નિના કણ(તણખલાની) ઉપમા સરખો
૨)તારાદૃષ્ટિ - ગોમય અથવા છાણાં ની અગ્નિ ના કણની ઉપમા સરખો બોધ -પ્રકાશ
૩)બલાદૃષ્ટિ - કાષ્ટના અથવા લાકડાના અગ્નિના કણની " " બોધ -પ્રકાશ
૪) દીપ્રાદૃષ્ટિ - દિપકના પ્રકાશની ઉપમાવાળો બોધ
૫) સ્થિરાદૃષ્ટિ - રત્નની પ્રભાની ઉપમાવાળો બોધ
૬) કાન્તાદૃષ્ટિ - તારાની પ્રભાની ઉપમાવાળો બોધ
૭) પ્રભાદૃષ્ટિ - સૂર્યની પ્રભાની " "
૮) પરા દૃષ્ટિ - ચંદ્રની પ્રભાની " "

મિત્રાદૃષ્ટિ: કેવલ પૌદગલિક સુખ તરફની અનાદિકાળની અંધકરવાળી ઓઘદૃષ્ટિ (અસદદૃષ્ટિ) માં થી જ્યારે મિથ્યાત્વ થોડુ મોળુ પડે ત્યારે ત્યાથી નિકળી ને આત્મા ચરમાવર્તમાં પ્રવેશીને મોક્ષ તરફ વળવાનો પ્રયાસ શરૂ કરે છે અને પહેલી યોગદૃષ્ટિ (સદદૃષ્ટિ)વાળો થાય છે. આ પહેલી મિત્રાદૃષ્ટિના પગથિયા ઉપર ધીમે ધીમે ચઢીને વીતરાગતા તરફ જઈ છેલ્લી પરાદૃષ્ટિવાળો બને છે. જેમ ગાઢ અંધકાર માં એક તૃણ ની અગ્નિકણ નો અલ્પ પ્રકાશ નો ચમકારો દિશા બતાવે છે ભલે અલ્પ જ સમય માટે, તેમ જ ગાઢ મિથ્યાત્વના અજ્ઞાનના અંધકારમાં થી અલ્પ આધ્યાત્મિક સુખની લગની નો પ્રકાશ(બોધ/જ્ઞાન ) આત્મા ને બહારની બદલે અંતર સ્વરૂપ તરફ વળવાની દિશા બતાવે છે જે પહેલા ન હતી. બોધ ઓછો છે પણ સાવ ન હતો તેના થી તો વધારે છે. આ બોધ અલ્પસમય અને અલ્પવીર્ય વાળો હોવાથી ધર્મક્રિયા વગરે કરે, પણ અધૂરી રહે. ભાવ ટકે નહીં તેથી દ્રવ્ય (mechanical) ક્રિયા થઈ ને રહી જાય છે. છતા થોડો તો થોડો પણ પ્રકાશ હોવાથી અંધારી ઓઘદૃષ્ટિ થી ભિન્ન મિત્રાયોગદૃષ્ટિવાળો આ જીવાત્મા યોગી જ કહેવાય છે.

"મારા થી ભૂલ થઈ હોય તો મિચ્છમી દુક્કડમ"-વિભા

06/08/2011 (Wednesday) Gatha 14

ગાથા ૧૫ પાનું ૬૯ ૦૬/૦૮/૨૦૧૧

(અણસમજણ થી જીનાજ્ઞા વિરુદ્ધ કઈ લખાય ગયું હોઈ તો મિચ્છામિ દુક્કડમ)

06/07/2011 (Tuesday) [Yog Drashti Sammuchay] june7 gatha 14, page 66.67

(૫) ચારિ(ઘાસ ચારાને) ચરક (ચરનાર) પરંતુ સંજીવની ને અચરક(ન ચરનાર) એવા આ બળદ ને ચારણ(ચરાવનાર) નિત્યા (ન્યાય વડે) યોગી મહાત્મા ઓ પરોપકાર કરે છે.

આ રીતે મિત્રા વગેરે પહેલી ચાર દ્રષ્ટિ સમયે દ્રષ્ટિ ભેદ હોય છે. પરંતુ સ્થિરા વગેરે પાછળ ની ચાર દ્રષ્ટિ ના સમયે આવા પ્રકાર નો દ્ર્શ્તિભેદ હોતો નથી